Opstand van de Georgiërs op Texel - Eric Lee
Het laatste slagveld van Nederland in de Tweede Wereldoorlog
Terwijl heel Nederland op 5 mei 1945 feest viert omdat de Duitsers de dag ervoor hebben gecapituleerd, gaat de strijd op het eiland Texel nog twee weken door. De Canadese troepen die op 20 mei op het eiland arriveren, zorgen voor een staken van de gevechten tussen opstandige Georgiërs en de Duitse bezettingsmacht. Hoe kan het dat de Tweede Wereldoorlog op een zo bloedige wijze eindigt op een tot dan toe rustig en vreedzaam eiland als Texel? In zijn boek Opstand van de Georgiërs op Texel geeft de Amerikaanse auteur Eric Lee een getailleerd antwoord op deze vraag.
Op 6 februari 1945 werd op Texel het 822ste Georgische bataljon gestationeerd, bestaande uit 400 Duitse militairen met daaraan gekoppeld 800 Georgiërs, allen vrijwilligers. Deze gevechtseenheid was een van de bataljons uit het Duitse zogenaamde Ostlegion-programma. Deze bataljons werden voor een groot deel samengesteld uit Sovjet-krijgsgevangenen die vaak onder erbarmelijke omstandigheden in kampen in Oost-Europa leefden. Veel gevangenen bezweken daar door kou, ondervoeding en heersende epidemieën. Om aan deze barre omstandigheden te ontkomen kozen velen min of meer noodgedwongen voor een plaats in het Ostlegion. Anderen namen wel degelijk vrijwillig dienst in het Duitse leger in de hoop het communisme in hun vaderland te kunnen verslaan. Door de Sovjets werden al deze militairen, vrijwilligers of niet, zonder uitzondering als landverraders beschouwd.
Als je alleen wilt weten wat er zich afgespeeld heeft in vijf weken bloedige strijd op Texel, dan start je bij hoofdstuk zeven. Wil je ook weten wat de voorgeschiedenis van het Georgische bataljon is, dan begin je met het eerste hoofdstuk. De voorgeschiedenis wordt door de auteur omstandig beschreven, waarna je goed op de hoogte bent van de verschrikkingen die volkeren als de Georgiërs in Oost-Europa moesten doorstaan. Ze leefden toevallig in een gebied waar zowel de Duitsers als de Sovjets belangstelling voor hadden. De delfstoffen die het gebied van de Kaukasus rijk is, zijn van grote waarde, omdat bij het voeren van oorlog veel ijzer en olie nodig is.
Bij de Georgiërs in het 822ste bataljon leefde al langere tijd de gedachte tegen de Duitsers in opstand te komen. Tijdens hun verblijf van anderhalf jaar in Zandvoort - de periode voordat ze naar Texel gingen - zochten ze al toenadering tot het ondergrondse verzet aldaar om te gaan rebelleren. Tot een echte opstand kwam het pas op het grootste Waddeneiland, toen de Georgische commandant van zijn Duitse bevelhebber te horen kreeg dat het bataljon verplaatst zou worden naar Oost-Nederland om daar de strijd tegen de geallieerden op te pakken. In de nacht van 5 op 6 april 1945 vermoordden de Georgische soldaten ruim 400 Duitsers, waaronder veel officieren. Daarmee wat het laatste slagveld van Nederland geopend.
In dertien boeiende en goed gedocumenteerde hoofdstukken geeft Eric Lee in chronologische volgorde een verslag van die de bloedige lentedagen op Texel. In een nawoord geeft de auteur aan onder de indruk te zijn geweest van de verschrikkingen, vooral toen hij het ‘Russenkerkhof’, twee kilometer buiten Den Burg, in de zomer van 2019 bezocht. Net als bij andere bloedige confrontaties is ook bij deze opstand niet precies bekend hoeveel doden er vielen. De schattingen lopen uiteen van duizend tot vijftienhonderd, onder wie negenentachtig burgers.
Eric Lee is journalist en auteur. Hij groeide op in New York en verhuisde later naar Israël. Hij woont tegenwoordig in Londen en is daar actief als journalist en auteur. Opstand van de Georgiërs op Texel is zijn derde boek.
Opstand van de Georgiërs op Texel is verschenen bij uitgeverij Karakter en kost € 28,00. Ook leverbaar als e-boek. Vertaling: Rob Pijpers (Vitataal).
Waardering:
Boekbespreking door Gerard van Os
email mijGepubliceerd: 08-05-2020